Pytanie o koszty obsługi prawnej jest normalnym elementem rozmowy z adwokatem, a mimo to bywa dla Klientów bardzo krępujące – w szczególności, gdy jest to pierwszy kontakt Klienta z prawnikiem. Decyzja o powierzeniu sprawy prawnikowi często może wiązać się z niepewnością finansową, a brak transparentności w tym zakresie, który niestety wciąż bywa problemem w branży prawniczej, sprawia, że wiele osób odkłada kontakt z kancelarią „na później”. Tymczasem w prawie „później” bardzo często oznacza drożej, trudniej albo nawet za późno.
W tym artykule opisuję, jak w praktyce kształtują się wynagrodzenia adwokackie w trzech najczęściej spotykanych kategoriach spraw: karnych, rodzinnych i o odszkodowanie. Nie znajdą tu Państwo jednej, konkretnej sumy, bo takiej nie ma – a dlaczego? wyjaśniam w dalszej części.
To pytanie, które słyszę regularnie, i rozumiem, dlaczego pada tak często. Odpowiedź jest prosta, choć nie zawsze satysfakcjonująca: wynagrodzenie adwokackie jest nierozerwalnie związane z konkretną sprawą. Jej stopień skomplikowania, liczba zarzutów, etap postępowania, na którym zgłasza się klient, liczba świadków, czas w jakim trzeba działać, ryzyko, czy zakres czynności jakie adwokat musi podjąć – to wszystko przekłada się na ostateczną wysokość honorarium.
Warto jednak powiedzieć wprost: doświadczony adwokat, zanim poda jakąkolwiek kwotę, musi najpierw poznać sprawę. I nie chodzi o formalność – chodzi o to, że dopiero zadając właściwe pytania, jest w stanie ocenić, z czym faktycznie ma do czynienia. Prawnik, który bez zapoznania się z okolicznościami natychmiast podaje stawkę, de facto przyznaje, że albo nie wie, jakie informacje są mu do wyceny potrzebne, albo co gorsze, wycena nie ma dla niego żadnego znaczenia, bo i tak weźmie tyle samo za każdą sprawę. W obu przypadkach jest to sygnał ostrzegawczy, który powinien skłonić do poszukiwania innego adwokata.
Zupełnie inną kwestią jest natomiast transparentność samego mechanizmu wynagradzania – i tu nie ma żadnych powodów do niedomówień. Klient przed zleceniem sprawy powinien wiedzieć dokładnie, ile zapłaci i za co. Formuła „na początek tyle, a później się zobaczy” jest nie do zaakceptowania i w mojej kancelarii nie funkcjonuje. Każde zlecenie poprzedzone jest rozmową, w trakcie której omawiam z klientem zakres sprawy, przewidywane czynności i wynikające z nich koszty. Podpisywana umowa zlecenia określa wynagrodzenie w sposób jednoznaczny – tak, żeby żadna ze stron nie miała wątpliwości, na co się umówiła. Dlatego drugim sygnałem ostrzegawczym dla Klienta, powinno być brak spisania zlecenia, w którym dokładnie zostanie określone jaką sprawę przyjął prawnik i jakie honorarium strony ustaliły. Zakres sprawy i wysokość wynagrodzenia zawsze mają u mnie formę pisemną. To nie uprzejmość wobec klienta – to elementarz rzetelnej praktyki adwokackiej.
Czym innym jest oczywiście wynagrodzenie etapowe, uzależnione od dalszego przebiegu postępowania – ale i to zasada, którą wyjaśniam szczegółowo w dalszej części artykułu.
Sprawy karne należą do tych, w których czas uzyskanej pomocy prawnej najbardziej decyduje o dalszym wyniku postępowania. Obrona w sprawach karnych charakteryzuje się bardzo dużą dynamiką – im szybciej adwokat wstąpi do sprawy, tym mniej błędów uniknie Klient. Niestety, ale w tego typu sprawach Klienci, bardzo często nieświadomie sobie szkodzą, a popełnione na początku błędy, nie zawsze da się odkręcić. To jeden z powodów, dla których rozpiętość kosztów w tych sprawach jest największa.
Na wynagrodzenie adwokata w sprawie karnej składa się przede wszystkim etap postępowania, na którym wchodzi on do sprawy. Inne są koszty reprezentacji wyłącznie na etapie postępowania przygotowawczego przed prokuraturą, inne – gdy sprawa trafia do sądu, a jeszcze inne, gdy klient zgłasza się w toku postępowania odwoławczego lub już po wydaniu wyroku, z wnioskiem o dozór elektroniczny czy warunkowe przedterminowe zwolnienie.
W sprawach o typowe przestępstwa kryminalne – pobicie, kradzież, posiadanie narkotyków, prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu – honorarium adwokackie mieści się zazwyczaj w przedziale kilku tysięcy złotych za postępowanie przed sądem pierwszej instancji. Sprawy o przestępstwa gospodarcze, skarbowe, dotyczące zorganizowanych grup przestępczych czy przestępstwa o charakterze wielowątkowym to inny poziom nakładu pracy i odpowiednio – inny poziom wynagrodzenia. W tych sprawach istotne znacznie ma również doświadczenie adwokata w prowadzeniu konkretnie takich postępowań. W przypadku rozbudowanych postępowań z wieloma zarzutami, obszernym materiałem dowodowym i wieloma terminami rozpraw, całkowity koszt obsługi prawnej może być wyższy.
W sprawach karnych kancelarie najczęściej stosują wynagrodzenie ryczałtowe, ustalone z góry za prowadzenie sprawy na danym etapie postępowania. Rozliczenie godzinowe pojawia się rzadziej – zwykle przy stałej obsłudze prawnej lub sprawach, które potrafią ciągnąć się latami. Każdy z tych modeli ma swoje uzasadnienie i powinien być omówiony przed podpisaniem zlecenia, tak aby klient dokładnie wiedział, za co płaci i co wchodzi w zakres honorarium.
Sprawy o rozwód bywają zaskakująco zróżnicowane pod względem stopnia skomplikowania. Rozwód za porozumieniem stron, bez orzekania o winie i bez spornych kwestii dotyczących dzieci czy majątku, to zupełnie inne postępowanie niż wieloletni spór o władzę rodzicielską, podział majątku obejmującego nieruchomości i firmy oraz orzeczenie winy jednego z małżonków.
W sprawach rozwodowych adwokat nie tylko reprezentuje klienta przed sądem. Jego praca obejmuje analizę sytuacji prawnej, przygotowanie pozwu lub odpowiedzi na pozew, gromadzenie i weryfikację dowodów, udział w kolejnych terminach rozpraw oraz, bardzo często, negocjacje z pełnomocnikiem drugiej strony. Im bardziej sporna jest sprawa, tym większy nakład pracy – i tym wyższe uzasadnione honorarium. Ważnym elementem pracy adwokata w sprawie rozwodowej jest również opanowanie emocji Klienta, który wielokrotnie pod wpływem wzburzenia gotowy jest podejmować pochopne (i kosztowne w swoich skutkach) decyzje, np. w odwecie na zdradę, czy inne negatywne zachowania małżonka. Dlatego tak ważny jest, aby adwokat w sprawie karnej był zawsze dostępny dla Klienta w celu omówienia nowo powstałych okoliczności.
Warto zwrócić uwagę, że kwestie dotyczące dzieci – ustalenie miejsca pobytu, kontakty, alimenty, władza rodzicielska – mogą być przedmiotem odrębnych postępowań.
Z mojego doświadczenia wynika, że klienci, którzy wchodzą w postępowanie rozwodowe bez profesjonalnej pomocy prawnej, bardzo często tracą więcej niż wyniosłoby wynagrodzenie adwokata – czy to przez niekorzystne rozstrzygnięcia dotyczące dzieci, nieumiejętne formułowanie żądań majątkowych, czy przez działania pod wpływem emocji, które procesowo trudno naprawić. Pomoc adwokata w sprawie rozwodowej to nie luksus, lecz inwestycja w bezpieczeństwo prawne na wiele kolejnych lat.
Sprawy o odszkodowanie – powypadkowe, z tytułu niewykonania umowy, szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym – rządzą się nieco innymi zasadami w zakresie wynagrodzenia adwokackiego. Obok klasycznego wynagrodzenia ryczałtowego lub godzinowego bardzo często pojawia się tu tzw. success fee, czyli potocznie określane „wynagrodzenie procentowe”.
W praktyce oznacza to, że część wynagrodzenia adwokata uzależniona jest od uzyskanego odszkodowania lub zadośćuczynienia. Klient uiszcza niskie honorarium wstępne, które w praktyce stanowi rekompensatę bezpośrednich kosztów prowadzenia sprawy (koszty korespondencji, dojazdów do sądu itp), a właściwe wynagrodzenie adwokata za prowadzenie sprawy stanowi procent obliczany od wygranej dla Klienta kwoty. Kwota ta płatna jest dopiero w chwili wygrania sprawy. Dlatego też, model procentowy jest szczególnie korzystny dla osób, które doznały realnej szkody, ale nie dysponują środkami na pokrycie pełnego wynagrodzenia z góry.
Należy mieć świadomość, że sprawy odszkodowawcze – zwłaszcza te kierowane przeciwko ubezpieczycielom, którzy systematycznie zaniżają wypłaty i stosują rozbudowane procedury odwoławcze – mogą trwać latami i wymagać angażowania biegłych, analizy obszernej dokumentacji oraz wielu terminów rozpraw. Dobry adwokat rozumie specyfikę tych postępowań i potrafi realnie ocenić szanse na uzyskanie satysfakcjonującej kwoty jeszcze przed podjęciem sprawy.
Zanim klient podpisze zlecenie, powinien dokładnie wiedzieć, co mieści się w uzgodnionym wynagrodzeniu. W naszej kancelarii zasady rozliczenia omawiane są zawsze przed podjęciem współpracy i utrwalane w pisemnym zleceniu. Zlecenie nie przybiera formy wielostronicowej umowy z tzw. kruczkami prawnymi, tylko jest prostym dokumentem, w którym opisujemy powierzoną nam sprawę, określamy zakres czynności jakie się w jej ramach mieszczą oraz precyzyjnie określamy wysokość ustalonego honorarium oraz sposób jego zapłaty.
W typowych sprawach wynagrodzenie adwokackie obejmuje analizę sprawy, przygotowanie pism procesowych, reprezentację na rozprawach i kontakt z Klientem oraz organami postępowania. Natomiast poza zakresem honorarium pozostają zawsze:
– opłaty sądowe i skarbowe,
– zaliczki uiszczane do sądu,
– koszty uzyskania odpisów i dokumentów urzędowych.
Te koszty ponosi klient i warto uwzględnić je w planowanym budżecie sprawy.
W sprawach cywilnych strona wygrywająca proces ma prawo złożyć wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego od strony przegrywającej. Sąd zasądza koszty w oparciu o stawki określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości, które mogą być niższe od rzeczywistego wynagrodzenia umownego.
W sprawach karnych koszty obrony z zasady obciążają skazanego, natomiast w razie uniewinnienia lub umorzenia postępowania istnieje możliwość ubiegania się o ich zwrot od Skarbu Państwa.
Koszt pomocy adwokackiej nie jest wartością stałą i nie powinien być jedynym kryterium wyboru kancelarii. Ważniejsze pytania to: czy adwokat rozumie specyfikę mojej sprawy, czy ma doświadczenie w tego typu postępowaniach i czy jasno wyjaśnił mi, czego mogę się spodziewać?
Z perspektywy wieloletniej praktyki mogę powiedzieć jedno: klienci, którzy decydują się na kontakt z adwokatem na wczesnym etapie sprawy, niemal zawsze mają większe możliwości obrony swoich interesów niż ci, którzy przychodzą, gdy sytuacja jest już zaawansowana. Czas w prawie ma wartość, której często nie da się odwrócić.
Jeżeli chcą Państwo uzyskać rzetelną wycenę pomocy prawnej w swojej sprawie, zapraszam do kontaktu. Podczas wstępnej konsultacji oceniam sprawę i przedstawiam warunki współpracy w sposób jasny i konkretny – bez zbędnych ogólników.
Adw. Michał Gajda, absolwent Uniwersytetu Szczecińskiego, Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego oraz Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ukończył studia podyplomowe z prawa medycznego oraz prawa karnego skarbowego i gospodarczego. W swojej codziennej praktyce zajmuje się obroną w sprawach karnych, w tym o przestępstwa typowo kryminalne, przestępstwa gospodarcze i skarbowe, a także prowadzi obronę lekarzy w sprawach o w tym tzw. błędy medyczne. Jako specjalista od prawa medycznego, reprezentuje podmioty lecznicze z całej Polski, prowadzi szkolenia dla medyków, jest wykładowcą Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, a także uczestniczy w pracach Rady Ekspertów Parlamentarnego Zespołu ds. Medycyny Estetycznej.
Skontaktuj się z naszymi adwokatami w Szczecinie lub Warszawie. Odpiszemy w ciągu 24 godzin.
